YAZ GÜNLERİNDE ÇOCUĞUNUZUN BESİNLERiNİ DAHA GÜVENLİ TÜKETMEK İÇİN NE YAPMALI?

Yaz mevsimi sıcak ve güneşli günleri getirirken, çocuklarımızın ve ailemizin sağlığı için önemli bir konuyu konuşmamız gerekiyor. Bu konu yiyeceklerimiz. Yazın besinler konusuna daha özen göstermeliyiz çünkü besin zehirlenmesi sıcak havalarda daha sık görülüyor.

Bunun neden olduğunu merak ettiniz mi? Bu sorunun iki yanıtı var:

1. Bakteriler çevremizde toprakta, havada, suda ve insan ve hayvanların vücutlarında bulunurlar. Bu mikroplar yaz aylarında sıcak ve nemin etkisiyle daha hızlı çoğalırlar. Yiyeceklerde çoğalan bakterilerin çoğu en çok 32-38 C arasını severler!. Doğru ortam sağlandığında zararlı bakteriler çok yüksek sayılara ulaşabilirler ve üzerinde bulundukları yiyecek tüketildiğinde hastalanmak kolaylaşır.

2. Yazın bu tür hastalıkların çoğalmasında insan faktörü de rol oynar. Dışarıda geçirilen zaman ve yapılan aktiviteler artar. Örneğin, piknikler ve barbeküler ya da açıkta kamp yapmak sıklaşır. Aileler ev dışında ya da tatil yörelerinde daha uzun zamanlar geçirdikleri için, kaynağını bilemedikleri, nasıl hazırlandığını takip edemdikleri besinleri daha sık tüketirler. Piknik, barbekü alanları gibi yerlerde mutfakta sağlanan güvenli pişirme şartlarını yakalamak zordur. Termostatla ayarlanan ısının ya da buzdolabının bulunmaması, akan suyun kıt olması gibi…

Aslında, sağlıklı kişilerin bağışıklık sistemleri de kuvvetli olacağından, yiyeceklerdeki ve çevredeki zararlı mikroplardan korunurlar. Gıdaların üretilirken geçirildikleri denetimler ve tüketicilerin de tüketim sırasında gösterecekleri özen ve dikkat sonucunda besinler çok daha güvenli hale getirilebilir.

TEMİZLİK: ELLER VE YİYECEK HAZIRLANAN YÜZEYLER SIK SIK YIKANMALI

Yıkanmamış eller besinle bulaşan hastalıklar açısından en büyük risktir.

Yemek hazırlamadan önce, tuvalete gittikten ya da bebeğinizin bezini değiştirdikten ya da evcil hayvanlarla ilgilendikten sonra ellerinizi mutlaka sıcak sabunlu suyla yıkayın.

Ev dışında yemek yiyorsanız, yemeğin hazırlandığı yerde akan su bulunup bulunmadığını ve temiz bir kaynaktan olup olmadığını soruşturun. Temizlik ve yemek hazırlığı için temiz su taşıyın ya da yemek yüzeylerini ve elleri temizlemek için ıslak bez/mendil bulundurun.

Örneğin köfte yapıyorsunuz ve ellerinize kıymadan mikroplar bulaştı . Küçük kızınızın elini tuttunuz ve o da o eliyle bisküvisini tutup yedi . Artık mikropları ona bulaştırmış oldunuz.Siz ellerinizi yıkayıp kendinizi koruyabilirsiniz, ancak bunu başka bir yere ya da kişiye dokunmadan yapmalısınız.

YİYECEKLERİ AYIRIN: BİRBİRİNE BULAŞTIRMAYIN

Özellikle ızgara öncesinde ve yemeği servis ederken gıdaların birbirine değmesi sonucu mikrop alışverişi hastalık nedenlerinin başında gelir. Çiğ etleri her zaman ayrı paketlemeli ve sularının yemeğe hazır gıdalara temas etmemesine özen göstermelisiniz. Tabakları, kullanılan aletleri, kesme tahtalarını kullanım sonrasında mutlaka yıkayıp temizleyin.

• Çiğ et, tavuk, yumurta, balık hazırlarken kullandığınız aletleri ayırın . Pişmiş gıdayı asla, daha once çiğ et-balık bulunan bir tabağa koymayın. Bu ürünleri oda ısısında değil, buzdolabı ya da mikro dalgada eritin. Eriyen besini hemen pişirin .

• Çiğ eti marine ettiğiniz bir sos varsa, hiç bekletmeden atın.

• Salmonella enfeksiyonundan korunmak istiyorsanız, çiğ yumurtayı 2 saatten daha uzun sure oda ısısında tutmayın. Yumurtayı iyi pişirin.

• Çiğ yumurta içeren besinleri (çiğ kurabiye hamuru, yumurta köpüğünden yapılmış mousse, evde ypılmış dondurma gibi…. Eğer bu tarifleri kullanacaksanız, pastörize yumurtayı tercih edin.

• Eti, suyu kansız hale gelene dek pişirin. Kıyma veya tavuk etini pembeliği kaybolana dek pişirin.
meyve ve sebzeler:

• Tüm meyve ve sebzeleri fırçayla temizleyin . böylelikle hem tarım ilaçlarını, hem de kir ve bakteriyi temizlemiş olursunuz. Kavun ve karpuzun dışını çok iyi temizledikten sonra kesin, böylelikle bıçağın kenarıyla dış yüzdeki bakterileri taşımamış olursunuz.

• Yapraklı sebzelerin (ıspanak, salata) dış yapraklarını atın.

PİŞİRİRKEN: DOĞRU ISIYA GETİRİN

Besin güvenliği uzmanları besinlerin uzun sure ve yüksek ısıda pişirildiğinde doğru pişirildiğini savunmaktadırlar. Bir termometreyle besinlerin iç ısısı ölçülebilir. Örneğin et ve tavuk dıştan hemen renk değiştirebilir ancak bu içinin piştiği anlamına gelmez. Yemek termometresiyle iç ısıyı kontrol edebilirsiniz. Hamburger ve diğer çekilmiş etlerin iç ısılarının 70-73 derece olması gerekir.

Tavuk ve benzeri etlerin butları 82 dereceye, göğüs eti ise 75-80 derece arası pişirilmelidir. Piknik yaparken tavuk ve benzeri etleri tamamen pişirmelisiniz. Önceden yarı pişirmek, mikropların canlı kalmasına ve çoğalmasına neden olur ve daha sonraki pişirme bu mikropları öldüremez.

SERİNLETİN: BUZDOLABINDA VEYA DONDURUCUDA SAKLAYIN

Buzdolabının 5° C and derin dondurucunun –18° C ya da daha düşük olduğundan emin olduktan sonra besinleri yerleştirmeye başlamalısınız.

Güvenli olmayan bir ısıda tutulmayan besin , hastalık nedenidir. Soğuk olması gereken yiyeceği soğuk tutmalısınız. pikniğe giderken salam, sosi gibi gıdalar, pişmiş et, tavuk, patates ve makarna salataları, bulgurla hazırlanan yiyecekler ayrı bir soğutucu çantada (ice box) bulundurulmalıdır .

İçecekleri koyduğunuz ve diğer gıdaları bulundurduğunuz çantaları ayırın. İçecek çantası daha sık açılacağı için, ısı değişimleri daha fazla olacaktır. Soğuk çantayı, aracınızın en soğuk köşesinde tutun ve güneşte bırakmayın Çantadaki buzu eridikçe tazeleyin. Eğer soğuk çantanız yoksa,yanınıza çabuk bozulmayacak türden meyve, sebze, sert peynir, konserve ya da kurutulmuş etler, kuru tahıl, ekmek, kraker ve içecek almayı tercih edin.

Pişirdiğim besini hemen buzdolabına ya da dondurucuya koyabilir miyim?

Hayır. Sıcak besinler diğerlerini de ısıtır ve buzdolabı ısısının yükselmesine neden olur. Besini mümkün olduğunda çabuk soğutup 2 saat dolmadan buzdolabına koymak en doğrusudur.

Daha hızlı soğutmak isterseniz,

• besini küçük parçalara ayırmayı,

• su geçirmez kapların içine koyup soğuk sudan geçirmeyi

• ya da soğuk suyla dolu bir kap içinde bekletmeyi deneyebilirsiniz.

2 saat geçmesine rağmen soğumayan besinleri buzdolabının ısısını biraz daha düşürerek (2-3 derece gibi) hemen dolaba yerleştirmeniz doğru olur.

• Yumurtaları orijinal kartonlarında tutarak saklayın, çünkü çoğu kez buzdolabının kapısı içindeki raflar yeterince soğuk olmaz

• Et, tavuk, balık naylon torbalarda, sularını akıtmayacak şekilde saklanmalı, iki gün içinde dondurulmalı, pişirilmeli

• Çiğ kıyma derin dondurucuda en uzun 4 ay saklanabilir

• Pişirilmiş ya da kavrulmuş et en fazla 2-3 ay saklanabilir.

KALAN YEMEKLERİ NE YAPMALI?

Budolabının dışında 2 saatten uzun tutulan besinleri yemek güvenli değildir. 30 derece ve üzerinde besinler 1 saatten fazla dışarıda kalmamalıdır. Kolay bozulabilecek besinlerin geri kalanlarını buza koyun.

BESİNLERİ TEKRAR ISITMAK GEREKTİĞİNDE:

Yiyeceği tekrar ısıtırken kaynama derecesine dek beklemelisiniz. Yarım ısıtmak bakterilerin çoğalmasına neden olur. Bebeğinize yedirmeden once biraz ılındığından emin olun. Özellikle mikrodalgada ısıtırken yemeği karıştırarak her tarafının ısındığından emin olun .

Yemeği hiçbir zaman bir kezden fazla ısıtmayın. Bitirilmemiş bir yemeği tekrar ısıtmak size çok pratik gelse de, YAPMAYIN. CiIt ve salyadaki bakterilerle kirlenmiş bir yemek tabakta yeterince uzun kalmışsa, bakterilerin üremesi için çok ideal bir ortamdır.

Donmuş gıdaları eritirken oda ısısında çok uzun saatler bırakmamaya özen gösterin. Yemeği hala sıcakken tüketmelisiniz.

BESİN ZEHİRLENMESİNİN BELİRTİLERİ NELERDİR?

Besin zehirlenmesi karın ağrısı, bulantı, kusma, halsizlik , hatta ateş yapabilir. Küçük çocuklar ve bebekler besin zehirlenmesinden daha fazla etkilenebilirler çünkü sıvı kaybıyla kısa sürede dehidrate olabilirler (vücutta yetersiz sıvı bulunma durumu).

Belirtiler bazen besini tükettikten bir kaç saat sonra, bazen de birkaç gün sonra ortaya çıkabilir. Bazen çok hafif de geçirilebilir. Çoğu kez hastalık sebebinin bir besin olup olmadığını diğer yiyen kişilerdeki belirtilere göre değerlendirmek gerekebilir. Besin zehirlenmesine neden olan bazı mikroplara antibiotik tedavisi yapmak gerekebilir . Bazen de bulantıya karşı önlem almak, ve vücuttaki sıvı düzeyini iyi tutmaya çalışmak yeterli olur.

Hangi mikroplar besin zehirlenmesine neden olur?

Hayvani gıdalar, çiğ gıdalar, yıkanmamış sebzelerin tümü besin zehirlenmesi yapacak mikropları barındırırlar. En sık görülenler, et, tavuk ürünleri, yumurta, süt, karides gibi yiyeceklerdir.

Sıklıkla görülen bakteriler, Salmonella, Listeria, Campylobacter, E. coli denen türlerdir. Campylobacter enfeksiyonunda ishal once sulu başlayıp, sonra kan ve mukus içerir hale gelebilir. Bazen karın ağrısı ishalden daha ön plandadır. Hatta apandisitle karıştırılabilir.

Bulguları mutlaka çocuk doktorunuzla konuşarak değerlendirmelisiniz. Bu tür hastalıklarda genellikle genel destek tedavisi çocuğunuzun iyileşmesi için yeterlidir.

Uzm. Dr. Pınar DAYANIKLI
Çocuk Hastalıkları Uzmanı