ÇOCUĞUMDA ASTIM OLABİLİR Mİ?

Geçen gün ofiste gördüğüm 2 yaşındaki minik kız çocuğu 2 gün önce nezle olmuştu. Annesi peşinden ötme (wheezing) ve havlar gibi bir öksürük başladığı için endişelenmiş ve onu görmem için ofise getirmişti. Annesinin de çocukken astımı olduğundan durum onu korkutmuştu.

Benim gibi çoğu doktor bu duruma ‘reaktif hava yolları’ adını koyar çünkü küçük çocuklarda astımın kesin teşhisi için gereken solunum testlerini yapmak mümkün değildir. Belirtiler sık aralıklarla tekrarlamaya başlarsa, aile hikayesinin de varlığında astım tanısına biraz daha yaklaşabiliriz.

Astım günümüzde sık görülen bir hastalık. Allerjileri olan ya da anne babasında astım hikayesi olan bütün çocuklarda astım gelişebilir. Bu yüzden de günümüzde tedavisi konusunda doktorlar artık oldukça bilgililer. 5 yaştan önce tanı koymak zordur çünkü 3 yaşın altındaki tüm çocukların yarısı en az bir kez wheezing yani ötme şeklinde nefes alma sorunu yaşıyorlar. Wheezing olan çocukların sadece %15-20 kadarı astıma dönüşüyor. Spirometri denen nefes derinliğini ölçen test 5-6 yaşına dek yapılamadığından, o döneme dek bazı risk faktörlerini değerlendirerek karar vermek mümkün.

Atak geçirirken ne oluyor?

1. Alerji yapan etken, ya da bir virüs akciğerlere ulaşıyor
2. Bağışıklık sistemi harekete geçip onu etkisizleştirmek için antikorlar ve başka kimyasallar salgılıyor.
3. Bu kimyasallar 2 olaya neden oluyor: Akciğerlerdeki  havayolları büzüşmeye başlıyor ve spazmlar oluyor; buna bir de iltihabi olaylar, ödem ve mukus ekleniyor.
4. Akciğerlerde hava için pek yer kalmayınca, çocuk  derin solumaya başlıyor ama aldığı havayı tamamen dışarı üfleyemiyor ve bu zorlanma sırasında wheezing yani bir ötme sesi çıkıyor. Durumun ciddiyeti arttığında hızlı ve yüzeyel soluma ya da göğüste sıkışma hissi olabiliyor. Bebeklerde kaburga kemiklerinin altındaki kaslarda içe doğru çekilmeler görülebiliyor.
5. Bu durumda hemen acil yardım almak gerekir.

Tetikleyici faktörlerden önce davranın:

ALLERJİLER:
Astımlı çocukların yarıdan fazlasında allerji görülür . Bunşların da üçte biri kedi tüyü allerjisidir. Polenler, küf, ev tozu akarları, çimen de sık görülenlerdendir.
Çözüm:  Çocuğunuzu etkenden uzak tutabildiğiniz sürece durum kontrol altındadır. Örneğin yeni bir eve taşınan ailenin küçük çocuğunda birden başlayan  öksürüğün nedeni, bir önceki kiracının kedisinin etrafta bıraktığı tüyler olabilir. Böyle bir durumda sabit halının temizlenmesi, duvarların yeniden boyanması, havalandırma kanallarının temizlenmesi gerekebilir. Eğer allerjenlerden kaçmaya rağmen devam eden duyarlılık varsa, o zaman allerji uzmanı duyarsızlaştırmak için bir dizi aşı yapmaya karar verebilir.

EGZERSİZ:
Koşmak, astımlı çocukların %80inde hastalığın alevlenmesine neden olur. Fiziksel aktivite sırasında daha sık nefes almak, havanın ısıtılıp nemlendirilmeden hızlıca akciğerlere girmesine ve bronşların spazmına neden olur.
Çözüm: Böyle durumlarda fiziksel aktivite öncesinde ilaç kullanılabilir. Özellikle obez ve kilolu çocuklarda belirtiler daha sıktır.

ENFEKSİYONLAR:
Çocuklarda en sık atak nedeni belirli virüslerdir. Başlıca grip ve RSV virüsü (sonbahar-kış sezonunda burun akınısı, öksürük, bronşit nedeni) etkendir.
Çözüm: Özellikle grip, ciddi bir atağa neden olabileceği için, astım tanısı alan çocuğunuza yıllık grip aşısı yaptırmanız önerilir. Kışın kapalı kalabalık yerlerde, hastalık alabileceği ortamlarda bulunma süresi kısıtlanmalıdır.

SOLUNUM YOLUNU RAHATSIZ EDİCİ DİĞER MADDELER:
Parfümlü her şey; kokunuz, mumlar, kokulu temizlik malzemeleri , sigara dumanı belirtileri başlatabilir. Çalışmalar sigara içenlerin çocuklarında solunum  yolu hastalıklarına yakalanma olasılıklarının 2 kat daha fazla olduğunu göstermiştir.
Çözüm: Çocuğunuzun duyarlı olduğu her türlü kokudan uzak tutun. Sigara içilen ortama sokmayın ve içmeyin

HAVA DURUMU:
Soğuk hava en başta gelen etkendir. Bronşlarda daralmaya yol açar. Yaz mevsiminin de başka dezavantajları vardır; yaklaştıkça hava kirliliği, polenlerin artışı ve ozon da etkin olmaya başlar.
Çözüm: İçeride kalın! Polenlerin yoğun olacağı günlerde pencereyi açmayın ve dışarı çıkmayın.

AMAÇ:  HASTALIĞI KONTROL ALTINDA TUTMAK

Astım tedavisi çok iyi bilinmesine rağmen, yeterli tedaviyi uygulama oranı yine de düşüktür. Bu tür ataklar geçici olabildiği gibi daha uzun soluklu bir hastalığın başı da olabilir. Atak aralarında önleyici tedaviler, ya da önlemler konuşulmalı ve aileler verilen ilaçları doğru bir şekilde ve önerilen sürede kullanmalıdırlar.

Tedavi önerileri: (Doktor denetiminde yapılmalıdır!!)

Her tür astımda: Nefes yoluyla alınan bronş açıcı bir ilaç (örneğin albuterol): bir atakta hızlı bir şekilde bronşların açılmasını sağlar. Egzersize bağlı astım dışında devamlı kullanılmaz. Eğer çocuğunuzu haftada iki seferden daha sık bu ilaca gereksinim duyuyorsa, astım kontrıol altında değil demektir.

Aralıklı ataklarla seyreden kronik astım: Düşük dozda kortizon içeren nefes yoluyla alınan bir ilaç gerekir. Bu tür ilaçlar, uzun vadede  havayollarında başlayan iltihabi reaksiyonu dindirirler. Her gün bu tür ilaç kullanan bir çocuk, atak sıklığını azaltabilir. Bazı çocuklar sadece belirli mevsimlerde kullanarak fayda görürler. Riskli mevsim geçtikten sonra ara verebilirler.

Şiddetli kronik astım: Kortizonlu ilaçlar atak sıklığını azaltamıyorsa, o zaman atağı başlatan vücutta salınan kimyasal etkenleri durduracak başka grup ilaçlar kullanılabilir. Bu ilaçlar bronşların daralmasınıi, ödemi ve mukus oluşumunu bir ölçüde engelleyebilriler. Bazen bronşların açık kalabilmesi için çok uzun etkili ilaçlara başvurulabilir.

Son Söz:

Özellikle aile hikayesi kuyvvetli olan bebek ve çocuklarda tekrarlayan  wheezing ataklarının mutlaka doktora danışılması gereklidir. Tedavide kullanılan ilaçlar ancak bir doktorun yönlendirmesiyle alınabilir. Astım adını koyana dek havayollarının aşırı duyarlılığını ve reaksiyonunu belirten ‘reaktif hava yolları’  tanımının altında da astımda kullanılan ilaçlar kullanılabilir.

Uzm. Dr. Pınar DAYANIKLI
Çocuk Hastalıkları Uzmanı